اختلال نعوظ یا Erectile Dysfunction (ED) یکی از مشکلات شایع سلامت جنسی در مردان است و میتواند در سنین مختلف رخ دهد. این اختلال به حالتی گفته میشود که فرد بطور مکرر قادر به ایجاد نعوظ کافی برای رابطه جنسی نیست، یا نمیتواند نعوظ را به اندازهای حفظ کند که رابطه جنسی رضایتبخشی داشته باشد. وقوع گاهبهگاه مشکل در نعوظ، بهخصوص در شرایطی مانند خستگی شدید، استرس، کمخوابی یا مصرف الکل، لزوماً به معنی ابتلا به اختلال نعوظ نیست. زمانی این وضعیت اهمیت پزشکی بیشتری پیدا میکند که مشکل بهصورت مداوم یا تکرارشونده وجود داشته باشد و بر کیفیت رابطه جنسی، اعتمادبهنفس یا روابط عاطفی فرد اثر بگذارد. اختلال نعوظ ممکن است منشأ جسمی، روانشناختی یا ترکیبی از هر دو داشته باشد. به همین دلیل، درمان مناسب به شناسایی علت اصلی آن بستگی دارد.
اختلال نعوظ چگونه ایجاد میشود؟
نعوظ نتیجه یک فرآیند پیچیده و هماهنگ میان مغز، اعصاب، رگهای خونی، هورمونها و عضلات آلت تناسلی است.
هنگام تحریک جنسی، پیامهای عصبی باعث آزاد شدن موادی میشوند که عضلات صاف عروق آلت تناسلی را شل میکنند. در نتیجه، جریان خون به بافتهای نعوظی افزایش پیدا کرده و آلت تناسلی سفت میشود. هر عاملی که این مسیر را مختل کند میتواند باعث کاهش کیفیت نعوظ شود. برای مثال، بیماریهای عروقی ممکن است مانع رسیدن خون کافی به آلت شوند؛ آسیب عصبی میتواند انتقال پیامهای عصبی را مختل کند و اضطراب نیز میتواند چرخه طبیعی تحریک جنسی را تحت تأثیر قرار دهد.
به همین دلیل، اختلال نعوظ صرفاً یک مشکل موضعی در آلت تناسلی نیست و در برخی افراد میتواند نشانهای از بیماریهای زمینهای باشد.
علائم اختلال نعوظ چیست؟
علائم ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد. مهمترین نشانهها عبارتاند از:
- دشواری مکرر در ایجاد نعوظ
- ایجاد نعوظ اما عدم توانایی در حفظ آن تا پایان رابطه
- کاهش سفتی آلت تناسلی
- ایجاد نعوظ فقط در بعضی شرایط
- کاهش اعتمادبهنفس یا اضطراب هنگام رابطه جنسی
- اجتناب از رابطه جنسی به دلیل نگرانی از عملکرد
برخی مردان ممکن است همچنان در هنگام خواب یا صبحها نعوظ طبیعی داشته باشند، اما در زمان رابطه جنسی دچار مشکل شوند. این موضوع میتواند در بررسی علل روانشناختی و جسمی برای پزشک اهمیت داشته باشد.
مهمترین علتهای اختلال نعوظ
اختلال نعوظ معمولاً یک علت واحد ندارد. در بسیاری از افراد چند عامل بهطور همزمان در بروز آن نقش دارند.
بیماریهای قلبی و عروقی
جریان مناسب خون یکی از مهمترین عوامل ایجاد نعوظ است. بنابراین بیماریهایی که سلامت عروق را تحت تأثیر قرار میدهند میتوانند احتمال بروز ED را افزایش دهند. از جمله:
- فشار خون بالا
- بیماری عروق کرونر
- کلسترول بالا
- بیماری عروق محیطی
عروق آلت تناسلی قطر نسبتاً کوچکی دارند و اختلال عملکرد عروق ممکن است ابتدا در این ناحیه خود را نشان دهد. به همین دلیل، در برخی مردان بروز جدید اختلال نعوظ میتواند دلیلی برای بررسی عوامل خطر قلبیعروقی باشد.
دیابت
دیابت از عوامل شناختهشده اختلال نعوظ است.
افزایش طولانیمدت قند خون میتواند هم به عروق خونی و هم به اعصاب آسیب برساند. در نتیجه، انتقال پیام عصبی و افزایش جریان خون لازم برای نعوظ با مشکل مواجه میشود.
کنترل مناسب قند خون، فشار خون و چربی خون میتواند در کاهش این عوارض نقش داشته باشد.
اختلالات هورمونی
هورمونها نیز در میل و عملکرد جنسی مؤثر هستند.
کاهش تستوسترون ممکن است با علائمی مانند کاهش میل جنسی، کاهش انرژی یا تغییرات خلقی همراه باشد. برخی اختلالات تیروئیدی، مشکلات غده هیپوفیز و افزایش غیرطبیعی پرولاکتین نیز میتوانند بر عملکرد جنسی اثر بگذارند. با این حال، پایین بودن تستوسترون تنها یکی از علتهای احتمالی ED است و نباید بدون آزمایش و ارزیابی پزشکی، درمان هورمونی آغاز شود.
مشکلات عصبی
بیماری یا آسیب دستگاه عصبی ممکن است مسیر انتقال پیامهای مربوط به نعوظ را مختل کند. برخی از این شرایط عبارتاند از:
- آسیب نخاعی
- سکته مغزی
- مولتیپل اسکلروزیس
- بیماری پارکینسون
- نوروپاتی دیابتی
- آسیب اعصاب لگنی پس از برخی جراحیها
مصرف بعضی داروها
برخی داروها میتوانند در بعضی افراد بر میل جنسی یا عملکرد نعوظ اثر بگذارند؛ از جمله بعضی داروهای ضدافسردگی، داروهای کنترل فشار خون و داروهای هورمونی. با این حال، بیمار نباید داروی تجویزشده خود را به دلیل بروز اختلال نعوظ خودسرانه قطع کند. در صورت احتمال ارتباط یک دارو با مشکل جنسی، پزشک میتواند نوع دارو یا دوز آن را بررسی کند.
سیگار، الکل و سبک زندگی
سیگار یکی از عوامل آسیب به عروق خونی است و میتواند خطر اختلال نعوظ را افزایش دهد.
چاقی، کمتحرکی و رژیم غذایی نامناسب نیز با بیماریهای متابولیک و قلبیعروقی ارتباط دارند و بهطور غیرمستقیم بر عملکرد نعوظ اثر میگذارند. مصرف بیش از حد الکل نیز میتواند عملکرد جنسی را مختل کند.
عوامل روانشناختی
سلامت روان نقش مهمی در عملکرد جنسی دارد. مواردی مانند:
- اضطراب عملکرد جنسی
- استرس
- افسردگی
- مشکلات عاطفی
- تعارض میان زوجین
- تجربه شکست در روابط جنسی قبلی
میتوانند باعث ایجاد یا تشدید اختلال نعوظ شوند. در برخی افراد، یک بار تجربه ناموفق موجب نگرانی در رابطه بعدی میشود. همین اضطراب میتواند ایجاد نعوظ را دشوارتر کرده و به شکلگیری یک چرخه تکرارشونده منجر شود.
اختلال نعوظ چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص ED معمولاً با یک گفتوگوی دقیق میان پزشک و بیمار آغاز میشود.
پزشک ممکن است درباره مواردی مانند زمان شروع مشکل، دفعات بروز آن، کیفیت نعوظ، وجود نعوظ صبحگاهی، میل جنسی، بیماریهای زمینهای، داروهای مصرفی و وضعیت روانی سؤال کند.
معاینه و بررسیهای پزشکی
بسته به شرایط بیمار، پزشک ممکن است موارد زیر را بررسی کند:
- فشار خون
- وضعیت قلب و عروق
- نبضهای محیطی
- دستگاه تناسلی
- نشانههای اختلال هورمونی
- وضعیت عصبی
در برخی بیماران آزمایشهایی مانند قند خون، چربی خون و تستوسترون نیز درخواست میشود. آزمایشهای تخصصیتر، مانند ارزیابی جریان خون عروق آلت با سونوگرافی داپلر، معمولاً برای همه بیماران ضروری نیست و در شرایط خاص انجام میشود.
روشهای درمان اختلال نعوظ
درمان باید بر اساس علت، شدت مشکل، بیماریهای همراه و شرایط فرد انتخاب شود.
اصلاح سبک زندگی
در بسیاری از افراد، بهبود سلامت عمومی میتواند به بهبود عملکرد جنسی نیز کمک کند. اقدامات مؤثر میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- ترک سیگار
- فعالیت بدنی منظم
- کاهش وزن در افراد دارای اضافهوزن
- کنترل دیابت
- کنترل فشار خون و چربی خون
- خواب کافی
- کاهش مصرف بیش از حد الکل
- مدیریت استرس
این اقدامات علاوه بر سلامت جنسی، برای کاهش خطر بیماریهای قلبیعروقی نیز اهمیت دارند.
درمان مشکلات روانشناختی
اگر اضطراب، افسردگی یا مشکلات رابطه نقش مهمی در ED داشته باشند، مشاوره روانشناختی یا سکستراپی میتواند بخشی از درمان باشد. گاهی ترکیب مشاوره با درمان دارویی نتیجه بهتری نسبت به استفاده از هرکدام بهتنهایی ایجاد میکند.
درمان دارویی
یکی از گروههای پرکاربرد دارویی در درمان ED، داروهای مهارکننده آنزیم PDE5 هستند.
سیلدنافیل (Sildenafil) یکی از شناختهشدهترین ترکیبات این گروه است. این ماده با تقویت مسیرهای مرتبط با شل شدن عضلات صاف عروق آلت تناسلی، به افزایش جریان خون در زمان تحریک جنسی کمک میکند. نکته مهم این است که سیلدنافیل بهخودیخود ایجادکننده میل یا تحریک جنسی نیست و برای بروز اثر آن وجود تحریک جنسی ضرورت دارد.
ارکژل چیست؟
یکی از فرآوردههای حاوی سیلدنافیل، ارکژل (Erecgel) است که به شکل ژل موضعی سیلدنافیل ۱ درصد عرضه میشود. طبق بروشور رسمی محصول، هر تیوب آلومینیومی ارکژل حاوی ۱۵ گرم ژل سیلدنافیل سیترات ۱ درصد است و محصول برای درمان اختلال عملکرد نعوظ در مردان معرفی شده است. در بروشور همچنین اشاره شده که اثر دارو میتواند حدود ۳۰ دقیقه پس از مصرف، آغاز شود و مدت اثر آن تا حدود ۴ ساعت ادامه داشته باشد، هرچند پاسخ فردی میتواند متفاوت باشد.
آشنایی بیشتر با: ارکژل
نحوه مصرف ارکژل
براساس دستور مصرف درجشده در بروشور محصول، در مردان مبتلا به اختلال نعوظ، یک لایه نازک از ژل روی آلت تناسلی حدود یک ساعت قبل از رابطه جنسی استعمال میشود. مقدار دقیق مصرف باید مطابق توصیه پزشک باشد و مصرف بیش از یک بار در شبانهروز توصیه نشده است. استفاده از این محصول نیز مانند سایر درمانهای اختلال نعوظ باید با توجه به وضعیت پزشکی فرد انجام شود.
چه کسانی نباید سیلدنافیل را مصرف کنند؟
یکی از مهمترین نکات ایمنی درباره سیلدنافیل، تداخل آن با داروهای حاوی نیترات است.
در بروشور ارکژل نیز مصرف سیلدنافیل همراه داروهای نیتراتی مانند نیتروگلیسیرین و ایزوسورباید دینیترات منع شده است، زیرا این ترکیب میتواند موجب افت قابلتوجه فشار خون شود. همچنین برای بیماران دارای برخی بیماریهای قلبیعروقی، سابقه سکته یا مشکلات خاص چشمی، ارزیابی پزشک اهمیت ویژهای دارد.
بنابراین افرادی که داروهای قلبی مصرف میکنند نباید بدون اطلاع پزشک از فرآوردههای حاوی سیلدنافیل استفاده کنند.
عوارض احتمالی سیلدنافیل
بر اساس بروشور ارکژل، عوارض شناختهشده سیلدنافیل خوراکی ممکن است در برخی مصرفکنندگان مشاهده شود؛ از جمله:
- سردرد
- سرگیجه
- گرگرفتگی
- گرفتگی بینی
- مشکلات گوارشی
- بعضی اختلالات بینایی
همچنین در بروشور به احتمال بروز افت فشار خون، بهویژه در برخی شرایط، اشاره شده است. از آنجا که ارکژل یک فرآورده موضعی است، امکان بروز واکنشهای موضعی مانند حساسیت نیز باید در نظر گرفته شود. در صورت ایجاد علائم غیرمعمول یا شدید، مصرف دارو باید متوقف شده و ارزیابی پزشکی انجام شود.
آیا اختلال نعوظ همیشه قابل درمان است؟
در بسیاری از موارد میتوان اختلال نعوظ را به میزان قابلتوجهی کنترل یا درمان کرد. نتیجه درمان به علت اصلی مشکل بستگی دارد.
برای مثال، فردی که ED او عمدتاً ناشی از اضطراب عملکرد است ممکن است با مشاوره و درمان کوتاهمدت نتیجه بسیار خوبی بگیرد. در فرد مبتلا به دیابت طولانیمدت و آسیب عروقی یا عصبی، ممکن است درمان پیچیدهتر باشد و به ترکیبی از روشها نیاز داشته باشد.
در مواردی که داروها پاسخ کافی ایجاد نمیکنند، پزشک ممکن است روشهایی مانند دستگاه وکیوم، داروهای تزریقی داخل آلت یا در شرایط منتخب، پروتز آلت تناسلی را بررسی کند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر اختلال نعوظ تنها یک بار و در شرایط خاصی مانند خستگی شدید ایجاد شده باشد، معمولاً جای نگرانی زیادی وجود ندارد. اما در صورت تکرار مشکل، بهتر است علت آن بررسی شود. مراجعه به پزشک بهخصوص در شرایط زیر اهمیت دارد:
- مشکل نعوظ برای چند هفته یا بیشتر ادامه پیدا کرده است.
- اختلال نعوظ بهصورت مکرر اتفاق میافتد.
- فرد مبتلا به دیابت، فشار خون یا بیماری قلبی است.
- میل جنسی نیز به میزان قابلتوجهی کاهش پیدا کرده است.
- ED پس از شروع یک داروی جدید ایجاد شده است.
- درد یا تغییر شکل آلت تناسلی وجود دارد.
- مشکل باعث اضطراب شدید یا اختلال در رابطه زوجین شده است.
جمعبندی
اختلال نعوظ یک مشکل شایع و چندعاملی است که میتواند تحت تأثیر وضعیت عروق، اعصاب، هورمونها، بیماریهای متابولیک، داروها، سبک زندگی و شرایط روانشناختی ایجاد شود.
مهمترین قدم در درمان این مشکل، پیدا کردن علت زمینهای است. در برخی افراد اصلاح سبک زندگی و کنترل بیماریهای زمینهای نقش اصلی را دارد و در برخی دیگر درمان دارویی یا روانشناختی مورد نیاز است. سیلدنافیل یکی از ترکیبات شناختهشده مورد استفاده در درمان اختلال نعوظ است. ارکژل (Erecgel) نیز طبق بروشور شرکت سازنده، یک فرآورده موضعی حاوی سیلدنافیل ۱ درصد است که برای اختلال عملکرد نعوظ معرفی شده و باید مطابق دستور پزشک و اطلاعات بروشور مصرف شود.
از آنجا که اختلال نعوظ گاهی میتواند اولین علامت یک بیماری زمینهای مانند دیابت یا اختلال عروقی باشد، استفاده از دارو نباید جایگزین بررسی پزشکی مناسب شود. همچنین بهخصوص در افرادی که بیماری قلبی دارند یا داروهای نیتراتی مصرف میکنند، مصرف فرآوردههای حاوی سیلدنافیل باید با نظر پزشک انجام شود.
